Tabela. Rzeczywiste przeciwwskazania, sytuacje wymagające zachowania szczególnej ostrożności oraz fałszywe opinie o przeciwwskazaniach dotyczące poszczególnych szczepionek.

Rodzaj szczepienia Rzeczywiste przeciwwskazania oraz sytuacje wymagające zachowania szczególnej ostrożnościa Fałszywe „przeciwwskazania” (można szczepić)
wszystkie (uniwersalne wytyczne dla: DTP, DT, T, dTpa, IPV, MMR, Hib, HepA, HepB, Var, RV, PCV, TIV, PPSV, MCV-C, MCV-4,MPSV, HPV) przeciwwskazania
ciężkie reakcje alergiczne (np. wstrząs anafilaktyczny) po podaniu poprzedniej dawki szczepionki lub na jakikolwiek jej składnik
sytuacje wymagające zachowania szczególnej ostrożności
ostra choroba infekcyjna o umiarkowanym lub ciężkim przebiegu z gorączką lub bez gorączki; zaostrzenie choroby przewlekłej
łagodnie przebiegająca ostra choroba infekcyjna z gorączką lub bez gorączki
miejscowe NOP o łagodnym i umiarkowanym nasileniu (np. obrzęk, zaczerwienienie, bolesność), niska lub umiarkowana gorączka po podaniu poprzedniej dawki szczepionki
leczenie przeciwdrobnoustrojoweb
faza zdrowienia (rekonwalescencji) po chorobie (np. ospie wietrznej)
wcześniactwoc
niedawna ekspozycja na chorobę zakaźną
dodatni wywiad w kierunku alergii na penicylinę, inne alergie niezwiązane ze szczepieniami, alergia u krewnych pacjenta, immunoterapia swoista wyciągiem alergenowym
DTP przeciwwskazania
ciężkie reakcje alergiczne (np. wstrząs anafilaktyczny) po podaniu poprzedniej dawki szczepionki lub na jakikolwiek jej składnik
objawy encefalopatii (np. śpiączka, zaburzenia świadomości, przedłużające się drgawki), której nie można wyjaśnić innymi przyczynami w ciągu 7 dni po podaniu wcześniejszej dawki DTPw lub DTPa
postępująca choroba neurologiczna, w tym napady skłonów (zespół Westa), niekontrolowana padaczka, postępująca encefalopatia (szczepienie DTPa opóźnić do momentu wyjaśnienia i ustabilizowania się stanu neurologicznego)
sytuacje wymagające zachowania ostrożności (gdy wystąpiły po DTPw, można rozważyć kontynuowanie szczepienia szczepionką DTPa – przyp. red.)
gorączka ≥40,5°C, która wystąpiła ≤48 h po szczepieniu DTPw lub DTPa
zapaść lub stan podobny do wstrząsu (zespół hipotoniczno-hiporeaktywny) ≤48 h po poprzedniej dawce DTPw lub DTPa
drgawki, które wystąpiły ≤3 dni po poprzedniej dawce DTPw lub DTPa
nieukojony płacz trwający ≥3 h w ciągu 48 h po poprzedniej dawce DTPw lub DTPa
zespoł Guillaina i Barrégo <6 tygodni po poprzedniej dawce szczepionki zawierającej toksoid tężcowy
reakcja nadwrażliwości typu Arthusa po poprzedniej dawce szczepionki zawierającej toksoid tężcowy lub błoniczy – kolejne szczepienie najwcześniej 10 lat po podaniu poprzedniej dawki szczepionki zawierającej toksoid tężcowy
ostra choroba infekcyjna o umiarkowanym lub ciężkim przebiegu z gorączką lub bez gorączki
gorączka (<40,5°C), marudzenie, umiarkowana senność po poprzedniej dawce DTPw lub DTPa
wywiad rodzinny w kierunku drgawek
wywiad rodzinny w kierunku zespołu nagłego zgonu niemowląt
wywiad rodzinny w kierunku NOP po szczepieniu DTPw lub DTPa
stabilna choroba neurologiczna (np. mózgowe porażenie dziecięce, dobrze kontrolowana padaczka, opóźnienie rozwoju psychomotorycznego)
DT, Td przeciwwskazania
ciężkie reakcje alergiczne (np. wstrząs anafilaktyczny) po podaniu poprzedniej dawki szczepionki lub na jakikolwiek jej składnik
sytuacje wymagające zachowania szczególnej ostrożności
zespół Guillaina i Barrégo <6 tygodni po podaniu poprzedniej dawki szczepionki zawierającej toksoid tężcowy
reakcja nadwrażliwości typu Arthusa po poprzedniej dawce szczepionki zawierającej toksoid tężcowy lub błoniczy – kolejne szczepienie najwcześniej 10 lat po podaniu poprzedniej dawki szczepionki zawierającej toksoid tężcowy
ostra choroba infekcyjna o umiarkowanym lub ciężkim przebiegu z gorączką lub bez gorączki
 
dTpa przeciwwskazania
ciężkie reakcje alergiczne (np. wstrząs anafilaktyczny) po podaniu poprzedniej dawki szczepionki lub na jakikolwiek jej składnik
objawy encefalopatii (np. śpiączka, zaburzenia świadomości, przedłużające się drgawki), której nie można wyjaśnić innymi przyczynami w ciągu 7 dni po podaniu wcześniejszej dawki DTPw, DTPa lub dTpa
sytuacje wymagające zachowania szczególnej ostrożności
ostra choroba infekcyjna o umiarkowanym lub ciężkim przebiegu z gorączką lub bez gorączki
zespół Guillaina i Barrégo <6 tygodni po poprzedniej dawce szczepionki zawierającej toksoid tężcowy
postępująca lub niestabilna choroba neurologiczna, niekontrolowana padaczka, postępująca encefalopatia do momentu ustalenia leczenia i ustabilizowania się stanu neurologicznego
reakcja nadwrażliwości typu Arthusa po poprzedniej dawce szczepionki zawierającej toksoid tężcowy lub błoniczy – kolejne szczepienie najwcześniej 10 lat po podaniu poprzedniej dawki szczepionki zawierającej toksoid tężcowy
gorączka (≥40,5°C) w okresie <48 h po poprzedniej dawce DTPw lub DTPa
zapaść lub stan podobny do wstrząsu (zespół hipotoniczno-hiporeaktywny) ≤48 h po poprzedniej dawce DTPw lub DTPa
drgawki, które wystąpiły <3 dni po poprzedniej dawce DTPw lub DTPa
nieukojony płacz trwający >3 h w ciągu 48 h po poprzedniej dawce DTPw lub DTPa
nasilony obrzęk kończyny po poprzedniej dawce DTPw, DTPa lub Td, który nie był wywołany reakcją Arthusa
stabilna choroba neurologiczna
zapalenie nerwów splotu barkowego
alergia na lateks inna niż anafilaksja
karmienie piersią
niedobór odporności
IPV przeciwwskazania
ciężkie reakcje alergiczne (np. wstrząs anafilaktyczny) po podaniu poprzedniej dawki szczepionki lub na jakikolwiek jej składnik
sytuacje wymagające zachowania szczególnej ostrożności
ciąża
ostra choroba infekcyjna o umiarkowanym lub ciężkim przebiegu z gorączką lub bez gorączki
wcześniejsze podanie jednej lub kilku dawek OPV
MMRd,e przeciwwskazania
ciężkie reakcje alergiczne (np. wstrząs anafilaktyczny) po podaniu poprzedniej dawki szczepionki lub na jakikolwiek jej składnik
ciąża
ciężki niedobór odporności (np. nowotwory złośliwe układu krwiotwórczego lub lite, chemioterapia, wrodzony zespół niedoboru odporności, długotrwałe leczenie immunosupresyjne,f osoby zakażone HIV z nasilonym niedoborem odporności)
sytuacje wymagające zachowania szczególnej ostrożności
niedawne (≤11 mies.) otrzymanie preparatu zawierającego przeciwciała (odstęp czasu zależy od rodzaju preparatu)h
dodatni wywiad w kierunku małopłytkowości lub plamicy małopłytkowej
planowana próba tuberkulinowag
ostra choroba infekcyjna o umiarkowanym lub ciężkim przebiegu z gorączką lub bez gorączki
dodatni wynik próby tuberkulinowej
jednoczesne wykonywanie próby tuberkulinowejg
karmienie piersią
matka szczepionego dziecka lub inna kobieta z jego bliskiego otoczenia jest w ciąży
kobiety w wieku rozrodczym
niedobór odporności u członka rodziny lub innej osoby zamieszkującej ze szczepionym dzieckiem
bezobjawowe lub skąpoobjawowe zakażenie HIV
uczulenie na białko jaja kurzego
Hib przeciwwskazania
ciężkie reakcje alergiczne (np. wstrząs anafilaktyczny) po podaniu poprzedniej dawki szczepionki lub na jakikolwiek jej składnik
wiek <6 tygodni
sytuacje wymagające zachowania szczególnej ostrożności
ostra choroba infekcyjna o umiarkowanym lub ciężkim przebiegu z gorączką lub bez gorączki
 
HepB przeciwwskazania
ciężkie reakcje alergiczne (np. wstrząs anafilaktyczny) po podaniu poprzedniej dawki szczepionki lub na jakikolwiek jej składnik
sytuacje wymagające zachowania szczególnej ostrożności
masa ciała <2000 gc
ostra choroba infekcyjna o umiarkowanym lub ciężkim przebiegu z gorączką lub bez gorączki
ciąża
choroby autoimmunizacyjne (np. toczeń rumieniowaty układowy lub reumatoidalne zapalenie stawów)
HepA przeciwwskazania
ciężkie reakcje alergiczne (np. wstrząs anafilaktyczny) po podaniu poprzedniej dawki szczepionki lub na jakikolwiek jej składnik
sytuacje wymagające zachowania szczególnej ostrożności
ciąża
ostra choroba infekcyjna o umiarkowanym lub ciężkim przebiegu z gorączką lub bez gorączki
 
Var przeciwwskazania
ciężkie reakcje alergiczne (np. wstrząs anafilaktyczny) po podaniu poprzedniej dawki szczepionki lub na jakikolwiek jej składnik
ciężki niedobór odporności (np. nowotwory złośliwe układu krwiotwórczego lub lite, chemioterapia, wrodzony zespół niedoboru odporności, długotrwałe leczenie immunosupresyjne,f osoby zakażone HIV z nasilonym niedoborem odporności)
ciąża
sytuacje wymagające zachowania szczególnej ostrożności
niedawne (≤11 mies.) otrzymanie preparatu krwi zawierającego przeciwciała (odstęp czasu zależy od rodzaju preparatu)h
ostra choroba infekcyjna o umiarkowanym lub ciężkim przebiegu z gorączką lub bez gorączki
matka szczepionego dziecka lub inna kobieta z jego bliskiego otoczenia jest w ciąży
niedobór odporności u członka rodziny lub u innej osoby zamieszkującej ze szczepionym dzieckiemi
bezobjawowe lub skąpoobjawowe zakażenie HIV
niedobór odporności humoralnej (np. agammaglobulinemia)j
PCV przeciwwskazania
ciężkie reakcje alergiczne (np. wstrząs anafilaktyczny) po podaniu poprzedniej dawki szczepionki lub na jakikolwiek składnik szczepionki
sytuacje wymagające zachowania szczególnej ostrożności
ostra choroba infekcyjna o umiarkowanym lub ciężkim przebiegu z gorączką lub bez gorączki
 
TIV przeciwwskazania
ciężkie reakcje alergiczne (np. wstrząs anafilaktyczny) po podaniu poprzedniej dawki szczepionki lub na jakikolwiek jej składnik (np. na białko jaja kurzego)
sytuacje wymagające zachowania szczególnej ostrożności
ostra choroba infekcyjna o umiarkowanym lub ciężkim przebiegu z gorączką lub bez gorączki
wystąpienie ZGB w ciągu 6 tygodni po podaniu poprzedniej dawki szczepionki
uczulenie o nieznacznym nasileniu (np. alergia kontaktowa) na lateks, tiomersal lub jaja kurze
jednoczesne podanie pochodnych kumaryny lub aminofiliny
PPSV przeciwwskazania
ciężkie reakcje alergiczne (np. wstrząs anafilaktyczny) po podaniu poprzedniej dawki szczepionki lub na jakikolwiek jej składnik
sytuacje wymagające zachowania szczególnej ostrożności
ostra choroba infekcyjna o umiarkowanym lub ciężkim przebiegu z gorączką lub bez gorączki
przebycie inwazyjnej choroby pneumokokowej lub zapalenia płuc
MCV-C
MCV-4
MPSV
przeciwwskazania
ciężkie reakcje alergiczne (np. wstrząs anafilaktyczny) po podaniu poprzedniej dawki szczepionki lub na jakikolwiek jej składnik
sytuacje wymagające zachowania szczególnej ostrożności
ostra choroba infekcyjna o umiarkowanym lub ciężkim przebiegu z gorączką lub bez gorączki
 
HPV przeciwwskazania
ciężkie reakcje alergiczne (np. wstrząs anafilaktyczny) po podaniu poprzedniej dawki szczepionki lub na jakikolwiek jej składnik
sytuacje wymagające zachowania szczególnej ostrożności
ostra choroba infekcyjna o umiarkowanym lub ciężkim przebiegu z gorączką lub bez gorączki
ciąża
niedobór odporności
niejednoznaczny lub nieprawidłowy wynik badania cytologicznego wymazu z szyjki macicy
potwierdzone zakażenie HPV
karmienie piersią
brodawki zewnętrznych narządów płciowych w wywiadzie
RV przeciwwskazania
ciężkie reakcje alergiczne (np. wstrząs anafilaktyczny) po podaniu poprzedniej dawki szczepionki lub na jakikolwiek jej składnik
ciężki złożony niedobór odporności (SCID)
sytuacje wymagające zachowania szczególnej ostrożności
ostra choroba infekcyjna o umiarkowanym lub ciężkim przebiegu z gorączką lub bez gorączki
niedobór odporności (inny niż SCID)
przewlekła choroba przewodu pokarmowego i wady zwiększające ryzyko wgłobienia
wady cewy nerwowej lub wynicowanie pęcherza moczowegok
wgłobienie jelita w wywiadzie
dzieci urodzone przedwcześnie
niedobór odporności u osoby mieszkającej z dzieckiem
ciężarna kobieta mieszkająca z dzieckiem
a Należy dokładnie ocenić występowanie stanów wymagających zachowania szczególnej ostrożności, a w przypadku ich stwierdzenia trzeba rozważyć korzyści i ryzyko wynikające z podania danej szczepionki. Jeżeli ryzyko związane z podaniem szczepionki przewyższa potencjalne korzyści, to należy zrezygnować ze szczepienia na danej wizycie. Szczepionkę podaje się natomiast, jeżeli korzyści przewyższają potencjalne ryzyko. Decyzję o tym, czy i kiedy można podać szczepionkę DTPa dzieciom, u których rozpoznano lub podejrzewa się chorobę układu nerwowego, należy podejmować indywidualnie w przypadku każdego pacjenta.
b Niektóre leki przeciwwirusowe (acyklowir, walacyklowir – przyp. red.) mogą upośledzać odpowiedź na szczepionki zawierające wirusa ospy wietrznej i półpaśca.
c Zgodnie z zaleceniami polskich ekspertów (p. Med. Prakt. Szczepienie 1/2012, s. 32–43) u dzieci z urodzeniową masą ciała <2000 g pierwszej dawki HepB podawanej wkrótce po urodzeniu nie zalicza się do schematu podstawowego szczepienia. Zatem dzieciom takim zaleca się w sumie 4 dawki, a schemat podstawowy szczepienia (3 dawki 0, 1 i 6 miesięcy) liczy się od drugiej dawki w 2. mż. – przyp. red.
d Dzieciom zakażonym HIV po kontakcie z chorym na odrę należy podać immunoglobulinę. Pacjentów zakażonych HIV można zaszczepić przeciwko ospie wietrznej i odrze, jeżeli odsetek limfocytów CD4+ wynosi >15% (na podstawie: American Academy of Pediatrics. Passive immunization. W: Pickering L.K., ed.: Red book. 2009 report of the Committee on Infectious Diseases. 28 wyd. Elk Grove Village, IL, American Academy of Pediatrics, 2009).
e Szczepionkę MMR oraz przeciwko ospie wietrznej można podawać jednocześnie (podczas tej samej wizyty). W przeciwnym razie należy zachować co najmniej 28-dniowy odstęp.
f Uważa się, że GKS wywołują klinicznie istotny efekt immunosupresyjny, jeżeli stosuje się je przez ≥2 tygodnie w dawce ≥20 mg/24 h lub ≥2 mg/kg mc./24 h prednizonu (lub równoważnej dawce innego GKS).
g Szczepienie przeciwko odrze może przejściowo hamować reakcję na tuberkulinę. Szczepionkę MMR można podać w dniu wykonania próby tuberkulinowej, ale jeżeli jest to niemożliwe, próbę należy opóźnić co najmniej o 4 tygodnie. W przypadku konieczności natychmiastowego wykonania próby należy pamiętać, że odczyn może być wygaszony przez szczepienie MMR.
h Szczegółowe informacje – p. Med. Prakt. Szczepienia 1/2012, s. 30 (tab. 4.) – przyp. red.
i Jeżeli 7–25 dni po podaniu szczepionki pojawi się osutka (plamisto-grudkowa lub pęcherzykowa – przyp. red.), najprawdopodobniej związana z tym szczepieniem, należy unikać kontaktu z osobami z upośledzoną odpornością przez cały czas utrzymywania się osutki.
j Po podaniu preparatu immunoglobulin szczepienie należy opóźnić o odpowiedni czas (p. Med. Prakt. Szczepienia 1/2012, s. 30 [tab. 4.] – przyp. red. )
k z uwagi na ryzyko anafilaksji na lateks, który może wchodzić w skład opakowań w niektórych seriach szczepionek (konieczność sprawdzenia ulotki producenta) – przyp. red.
DTPa – szczepionka przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi (bezkomórkowa), DT – stosowana u dzieci szczepionka błoniczo-tężcowa adsorbowana, dTpa – szczepionka zawierająca toksoid tężcowy, zmniejszoną dawkę toksoidu błoniczego i bezkomórkowe komponenty krztuśca (dla młodzieży i dorosłych), DTPw – szczepionka przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi (całokomórkowa), GKS – glikokortykosteroidy, HepA – szczepionka przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu A, HepB – szczepionka przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, HBIG – immunoglobulina przeciwko wirusowi zapalenia wątroby typu B, HBsAg – antygen powierzchniowy wirusa zapalenia wątroby typu B, Hib – Haemophilus influenzae typu b, HIV – ludzki wirus niedoboru odporności, HPV – ludzki wirus brodawczaka, IPV – inaktywowana szczepionka przeciwko poliomyelitis, MCV-C – skoniugowana szczepionka przeciwko Neisseria meningitidis grupy C, MCV-4 – skoniugowana szczepionka przeciwko Neisseria meningitidis grupy A, C, W-135 i Y, MMR – szczepionka przeciwko odrze, śwince i rożyczce, MPSV – polisacharydowa szczepionka przeciwko meningokokom, NOP – niepożądany odczyn poszczepienny, OPV – doustna szczepionka przeciwko poliomyelitis, PCV – skoniugowana szczepionka przeciwko pneumokokom, PPSV – polisacharydowa szczepionka przeciwko pneumokokom, RV – szczepionka przeciwko rotawirusom, Td – stosowana u młodzieży i dorosłych szczepionka tężcowobłonicza adsorbowana, TIV – trójwalentna inaktywowana szczepionka przeciwko grypie, Var – szczepionka przeciwko ospie wietrznej, ZGB – zespół Guillaina i Barrégo

KLASYFIKACJA NADCIŚNIENIA TĘTNICZEGO

Definicje i klasyfikacja ciśnienia tętniczego (mm Hg)a

Kategoria

Skurczowe

 

Rozkurczowe

ciśnienie optymalne

<120

i

<80

ciśnienie prawidłowe

120–129

i/lub

80–84

ciśnienie wysokie prawidłowe

130–139

i/lub

85–89

nadciśnienie tętnicze 1. stopnia

140–159

i/lub

90–99

nadciśnienie tętnicze 2. stopnia

160–179

i/lub

100–109

nadciśnienie tętnicze 3. stopnia

≥180

i/lub

≥110

izolowane nadciśnienie skurczowe

≥140

i

<90

a na podstawie klinicznych pomiarów ciśnienia tętniczego (w gabinecie lekarskim)

W przypadku gdy wartości ciśnienia tętniczego skurczowego i rozkurczowego należą do różnych kategorii, przyjmij kategorię wyższą.

Izolowane nadciśnienie skurczowe również sklasyfikuj według stopni (1, 2 i 3), w zależności od wysokości ciśnienia skurczowego.

wg wytycznych ESH i ESC 2018 oraz PTNT 2015

 

ALGORYTM ROZPOZNIANIA CUKRZYCY